„Miłego wieczoru, panowie!”
Niemcy • 1941 • 32 minuty • Czarno-biały
Prawa autorskie: Archiwa CICR (DR)
Pod koniec 1940 roku w obozie jenieckim Oflag III C w Lübben w Brandenburgii francuscy oficerowie opracowali i wystawili przedstawienie przeznaczone dla swoich towarzyszy. Składało się ono z serii scenek przedstawiających warunki przetrzymywania jeńców na przestrzeni wieków.
Najprawdopodobniej jest to film nakręcony przez władze niemieckie w celach propagandowych. Napis pojawiający się na początku filmu głosi: „Film ten został nakręcony na podstawie »przedstawienia« napisanego i odegranego przez oficerów będących jeńcami wojennymi w ich obozie, za zgodą Naczelnego Dowództwa Armii Niemieckiej”.
„Powrót”
Film dokumentalny w reżyserii i według scenariusza Henriego Cartier-Bressona i Richarda Banksa
Francja • 1945 • 32 minuty • czarno-biały
Aparat fotograficzny Henri Cartier-Bressona uchwycił tutaj moment wyzwolenia oraz powrót – pieszo, ciężarówką lub samolotem – francuskich więźniów uwolnionych z obozów nazistowskich wiosną 1945 roku. Uchwycił ludzki ból i radość, twarze pełne niedowierzania i wycieńczone, naznaczone strachem i oczekiwaniem podczas kontroli granicznych, ale także ich niepewne uśmiechy, gdy przybywali pociągiem i wypatrywali twarzy bliskich. Skupiając się na tym wyjątkowym wydarzeniu, Henri Cartier-Bresson mówi o rozłące i zniszczeniach wojennych równie wiele, co godziny filmów przedstawiających walki.
„Dziwna wojna” i kampania francuska
Film z Alainem Bourbouze’em
Wrzesień 1939 roku – dla mojego ojca, porucznika rezerwy, oznaczał powszechną mobilizację. Przeżył „dziwną wojnę” z jej komicznymi i tragicznymi epizodami, a następnie, jako oficer łącznikowy 5. RIC (pułku piechoty kolonialnej), zostaje zaangażowany na południe od Sedanu, w samym centrum burzy, w bitwie o Francję w maju i czerwcu 1940 roku, gdzie opór był znacznie bardziej zaciekły, niż to opisano, a straty w ludziach – zarówno francuskich, jak i „senegalskich” – były ogromne. Jego „dziennik marszowy” z okresu od września 1939 r. do czerwca 1940 r. zawiera szczegółowe opisy operacji i walk, w których brał udział… aż do zawieszenia broni, kiedy to został wzięty do niewoli i spędził pięć lat w obozie jenieckim OFLAG.
„Gaston, obóz jeniecki, Marguerite w domu, 1940–1945”
Film z Alainem Bourbouze’em
W czerwcu 1940 roku mój ojciec, porucznik Bourbouze, został wzięty do niewoli przez Niemców i spędził pięć długich lat w obozie OFLAG, gdzie warunki przetrzymywania były zgodne z konwencjami genewskimi, które stanowią, że oficerowie nie są zobowiązani do pracy. Już od 1941 roku organizacja praktyczna i intelektualna w obozach OFLAG osiągnęła zadziwiającą skalę dzięki utworzeniu prawdziwych uniwersytetów oraz licznych zajęć kulturalnych i sportowych. Z kolei moja matka zajmowała się rodziną z trójką dzieci, jednocześnie wykonując swoją pracę jako nauczycielka. Utrzymywała bliski kontakt z mężem, wysyłając comiesięczne paczki i przemycając nieocenzurowane listy, które łagodziły surowość niewoli. Po kilku nieudanych próbach ucieczki mój ojciec został pod koniec 1944 roku wysłany do twierdzy Colditz. Zwolniony w kwietniu 1945 roku, jego powrót był wprawdzie świętowany, ale okazał się dla rodziny bardziej skomplikowany niż przewidywano.
